1. Wszystko o zanieczyszczeniach wylęganych jaj
2. Selekcja jaj do lęgów
3. Zasady przechowywania jaj do lęgów
4. Rodzaje inkubatorów i ich przygotowywanie do inkubacji
5. Warunki inkubacji
7. Warunki sanitarne
8. Problemy z wylęganiem - usuwanie błędów
1) Wszystko o zanieczyszczeniach wylęganych jaj.
• Pochodzenie mikrobowych zanieczyszczeń
Bakterie i ich najprzeróżniejsze formy, które mogą oddziaływać na wylęgające się
jajka zakarzając je, praktycznie występują w każdym miejscu naszego środowiska
( w ziemi, wodzie, nawozie i nawet na cząstkach kurzu w powietrzu). Dla tego też jaja,
które używamy do lęgów, powinny być znoszone przez ptaki w czystych gniazdach,
na czystych podłogach lub spodach klatek. Warunki sanitarne utrzymywane przy
ich produkcji powinny być na najwyższym poziomie.
powrót
• Jak mikrobowe zanieczyszczenia oddziałują na jajka i pisklęta ?
W przypadku pojawienia się na powierzchni skorupy jajka, większej ilości bakterii, szansa
przeniknięcia ich przez skorupę jest bardzo duża. Szansę tą zwiększają jeszcze warunki
panujące w inkubatorze, jak również wszelkie uszkodzenia w postaci pęknięć skorupy.
Bakterie atakujące wnętrze jajka, pozbawiają wzrastający embrion wartości odżywczych,
którymi się żwi. Same bakterie mogą produkować toksyny szkodliwe dla embriona.
Powodem tego może być, opóźnienie procesu wylęgania łącznie z jego zatrzymaniem.
Końcowym efektem takiej działalności bakterii, jest całkowite obumarcie embriona.
Nawet jeśli embrion zanieczyszczonego jajka przeżyje wylęganie, to pisklę z niego
wyklute, umiera lub wzrost jego jest zaburzony. Czyli jest niepełnowartościowym ptakiem.
Dodatkowo zanieczyszczone jajka, z których nie zdołają się wylęgnąć pisklęta, mogą
też oddziaływać szkodliwie w inkubatorze na pozostałe zdrowe. Dotyczy to też pękniętych
jaj. Faktycznie, jedno takie jajko może mieć zły wpływ na cały inkubator.
powrót
• Czy jajko posiada jakieś anty - mikrobową obronę?
Bakterie i inne formy zakażeń mogą bardzo łatwo znaleźć ścieżkę do złej jakości jajka.
Nietknięte jajko posiada wiele obron, które zapobiegają mikrobowej infekcji. Bariery, które
ochraniają jajko to: kutikula, skorupa, błona skorupy i albumina.
Skorupa pokryta jest z zewnątrz kutikulą czyli błoną woskową, która utrudnia bakteriom
dostęp do jaja. Warstwa ta pomaga:
- w procesie ochrony przed penetracją bakteryjną do wnętrza
- przy wymianie gazowej inkubowanego jajka.
W przypadku gdy warstwa kutikuli jest cienka, pory są zbyt duże lub skorupa jest zbyt cienka,
bakterie mogą wniknąć do takiego jajka bardzo szybko. Napotkają wewnątrz przeszkodę w
postaci dwóch błon, które są naturalnym filtrem oraz albuminę, która działa niszcząco
na niektóre bakterie. Jednakże przy zwiększonej liczbie bakterii, które zaatakowały jajko,
naturalne warunki obronne są niewystarczające. Dla tego profilaktyka zoohigieniczna
powinna być prowadzona perfekcyjnie. Zapobiegnie to już na samym początku
wielu problemom hodowlanym, które pojawić się mogą, już w pierwszej fazie odchowu
piskląt.
powrót
• Jaką profilaktykę zastosować, by zmniejszyć zanieczyszczenie jajka?
• Częsty zbiór jajek, w celu zmniejszenia czasu wystawienia ich na działanie
szkodliwych zanieczyszczeń pochodzących ze środowiska.
• Utrzymywać w wysokiej higienie miejsca znoszenia jajek.
• Zebrane jajka umieszczać w pomieszczeniu chłodniczym przystosowanym do ich
przechowywania. Niska temperatura hamuje rozwój bakteryjny. Temperatura i
wilgotność powinna być zawsze na stałym poziomie.
• Zapobiegać silnemu nawilgotnieniu powierzchni skorupy. Wilgoć dostarcza pożywki
mikrobom oraz mikroklimat, który pomaga ich penetracji do środka. Objawia się to
wzrostem kożuszka na skorupie.
• Stosować w uzgodnieniu z lekarzem weterynarii środków do profilaktyki bakteriobójczej.
• Wyeliminować popękane i uszkodzone jajka.
• Unikać ściernego czyszczenia jajek, które mogą wpłynąć na integralność skorupy.
• Wyeliminować pozyskiwanie jaj od starych wiekowo kur. Skorupa w takich jajkach jest
zazwyczaj coraz cieńsza, co czyni ją bardziej podatną na bakteryjne infekcje i uszkodzenia.
powrót
• Sposoby profilaktyki higienizacji jaj
Zanieczyszczenie powierzchni skorupy wylęganego jajka w środowisku domowym jest
nieuniknione. Jajka szykowane do inkubacji, nie są od razu umieszczane w aparatach
lęgowych. Są zbierane na przestrzeni dłuższego okresu czasu i przetrzymywane w
nieodpowiednich warunkach (wilgotność, temperatura, higiena). Okres ten daje
bakteriom czas na zainfekowanie jajek.
• Przykład występowania bakterii na zanieczyszczonej powierzchni jajka :
Dzień 1 przechowywania - liczba bakterii / jajko 154,446
Dzień 7 przechowywania - liczby bakterii / jajko 254,228
Dzień 14 przechowywania - liczby bakterii / jajko 310,444
Strategię jaką powinniśmy zastosować aby wskaźniki w/w były minimalne to:
• Utrzymywanie w czystości gniazda
• Częsty zbiór jajek
• Warunki przechowywania o wysokiej higienie
• Temperatura i wilgotność przechowywania w pomieszczeniu na odpowiednim poziomie
Jedną z metod przygotowania pomieszczeń służących do przechowywania i inkubacji jajek, jest
ich odkażenie, po przez zadymienie gazem formaldehydu, lub mechaniczne spryskanie
preparatami służącymi do odkażania. Również umieszczone tam zebrane jajka, można poddać
tym zabiegom. Taka procedura w znacznym stopniu zapobiegnie wzrostowi flory bakteryjnej na
powierzchni skorupy jak i wewnątrz jajka. Warunek który należny tu spełnić, to zastosowanie
jakiegokolwiek środka dezynfekująego, należy uzgodnić z lekarzem weterynarii. Cała procedura
musi być zastosowana poprawnie.
powrót
2) Selekcja jaj do lęgów
Kilka wskazówek dotyczących wybieranych jajek do lęgów
• Jajka powinny pochodzić od zarejestrowanych hodowli zarodowych, w których
produkcja opiera się na stadach wyselekcjonowanych, gdzie prowadzona jest
pełna profilaktyka zdrowotna i hodowlana, oraz będących pod stałą opieką
specjalistów weterynarii. Zapobiega to krzyżowaniu różnych gatunków
(mięsne z nieśnymi) co nagminnie stosowane jest w naszym kraju. Powodem
tego jest słaba wydajność nieśna lub mięsna oraz duży stopień upadków na
tle zakażeń chorobowych lub uwarunkowań genetycznych. Winą takim stanem
rzeczy, można obarczyć przede wszystkim kupujących pisklęta lub ptaki od dzikich
wylęgarni lub producentów, którzy nastawieni są tylko na zyski, a nie na jakość
produktu i zachowanie czystości rasy. Oni bowiem nigdy nie stosują lub nie będą
stosować kompletnej profilaktyki hodowlanej i zdrowotnej polegającej na wstępnych
selekcjach materiału zarodowego, w kierunku zwiększenia regularnej nieśności
lub masy mięsnej przepiórek, stosowania profilaktycznych szczepionek u piskląt,
oraz profilaktyki odrobaczania nowo wyklutych i starych ptaków. Dla takich
pseudo producentów, którzy nastawieni są tylko na zysk, to się nie opłca.
Populacja stad produkcyjnych, która występuje w naszym kraju jest w większości
już zwyrodniała, a dzikich producentów oferująych swoje usługi - mnoży się wiele.
Każde zakupione stado czy ptak powinien mieć certyfikat od wylęgarni, w którym
zapisane są zabiegi stosowane na tym stadzie, pochodzenie (jakie stado zarodowe)
- oczywiście potwierdzony przez lekarza weterynarii, prowadzącego daną fermę
zarodową i wylęgarnię. Na dzień dzisiejszy sami chodowcy nabywając taki materiał
chodowlany mogą sobie przyspożyć tylko poważnych kłpotów i nie tylko....
• Unikanie nadmiernie dużych lub małych jajek. Duże jajka wylęgają się słabo lub w ogóle
(może wystąpić podwójne żółtko). Małe jajka produkują bardzo małe i słabe pisklęta.
• Unikać jajek z niekształtnymi lub cienkimi skorupami. Takie jajka mają trudności z
utrzymaniem odpowiedniej wilgotności, potrzebnej dla właściwego rozwoju pisklęcia.
Zwiększa się w nich penetracja bakterii przez ich cienką skorupę.
• Przetrzymywać do wylęgania tylko czyste jajka. Nie myć mechanicznie brudnych jajek lub
wycierać ich wilgotną szmatką. Usuwa to ochronną warstwę ze skorupy jajka, przez co
wystawione jest ono na bezpośrednie działanie czynników chorobotwórczych,
w trakcie dłuższego czasu ich przechowywania. Pranie i ocieranie może przyczynić się
do przedostania się tych czynników chorobotwórczych, przez pory w skorupie jajka, do
wewnątrz.
powrót
3. Zasady przechowywania jajek do lęgów.
Producenci największą uwagę zazwyczaj skupiają na samym procesie wylęgania.
Natomiast samo przechowywanie jajek jest lekceważone. Lecz niestety, zanim
zacznie się sam proces wylęgania, w którym embrion przekształca się w pisklę, potrzebna
jest również duża troska w sposobie przechowywania tych jajek. Należy stworzyć
odpowiednie warunki fito-sanitarne, które pozwolą na ich bezpieczne przechowanie i
przygotowanie do wylęgów.
Oto kilka porad:
• Jajka należy zbierać min. trzy razy dziennie. Jeżeli temperatura codziennie przekracza
30° C, to zbiór jajek powinien odbywać się 1 albo 2 razy rano i 2 lub 3 razy po
południu.
• Tylko nieznacznie zabrudzone jajka mogą zostać użyte do lęgów bez zauważalnych
strat lęgowych.
• Zaleca się przechowywać jajka w temperaturze ok. 10 -12° C i 75% wilgotności
względnej i oczywiście, na ile to możliwe (jeśli nie ma dostępu do urządzenie,
które samo zmienia pozycj jajek automatycznie), cienkim końcem do dołu.
• Zmieniać pozycję jajka okresowo, jeżeli nie podlegają one inkubacji prze okres od 4
do 6 dni, zmieniać ich pozycję co najmniej raz dziennie do momentu umieszczenia
ich w inkubatorze (z praktyki jeśli nie mamy specjalnego urządzenia, które to za nas
robi, możemy wykorzystać do tego celu opakowania plastykowe lub z masy papierowej
po jajkach. Trzeba jedynie wykonać w nich małe otwory, aby była dobra wymiana
gazowa. Uprzednio trzeba je oczywiście wydezynfekować. Samo obracanie polega
na b.wolnym przekręceniu platonki do góry nogami).
• Przechowywanie jajek do inkubacji nie powinno trwać dłużej jak 7 dni. Po trzech
tygodniach możliwość lęgów oscylować może wokół zera.
• W przypadku przechowywania jajek w niskiej temperaturze (mocno wychłodzone
jajka) przed włożeniem ich do przygotowanego wygrzanego inkubatora poddać
procesowi powolnego podniesienia ich temperatury. Nagłe grzanie ich od 12 do
37° C powoduje kondensację wilgoci na skorupie jajka, która prowadzi do
częstych chorób i zmniejszonych lęgów.
powrót
4. Rodzaje inkubatorów i ich przygotowywanie do inkubacji.
Wielkość i typ inkubatora zależy od potrzeb i przyszłych planów lęgowych i
hodowlanych każdego producenta. W przypadku gdy mamy do czynienia z
produkcją przemysłową i częstymi zmianami parametrów inkubowania,
lęgowych, zaleca się stosowanie osobno inkubatora, klujnika i odchowalnika.
Każda procedura wymaga innych ustawień parametrów wilgotności, temperatury
i wydajności świeżego powietrza. Natomiast jeśli wszystkie jajka są z tego samego
okresu i od tej samej grupy lęgowej (oczywiście w małej ilości jako hodowla
amatorska), można stosować pojedynczy aparat inkubacyjno-lęgowy. Należy
zwrócić uwagę na lokalizację inkubatora i klujnika. Dotyczyć to będzie ich ustawienia
wewnątrz pomieszczeń, w których nie występują skoki temperatur i wilgotności.
Jest konieczne również, aby pomieszczenie miało dobry system wentylacji. W celu
dostarczenia dużej ilości świeżego powietrza. Są zasadniczo dwa typy inkubatorów,
grawitacyjny system wymiany powietrza i wymuszony obieg.
Grawitacyjny system wymiany powietrza (powietrze stare wygrzane jest wypierane
przez nowe chłodniejsze) ma zastosowanie w inkubacji hobbystycznej. Ich słabą
stroną jest mała ilość jaj które można inkubować w danej pojemności,
z zachowaniem właściwych warunków klimatu. Poza tym trudno w nich
utrzymać właściwy mikroklimat w zakresach ±0,1% temp., wilgotności ±1%
i zawartości CO2.
Do celów komercyjnych przemysłowych, używa się aparaty automatyczne,
w których wszystkimi parametrami steruje układ mikroprocesorowy, łącznie
z wahliwym obracaniem jajek (nie toczeniem!!!! ...dlaczego kliknij). W inkubatorach
tych pojemność jest wykorzystana do maksimum z zachowaniem wszystkich
niezbędnych parametrów.
powrót
Rodzaje lęgów
-
Naturalne
Jest to podłożenie jajek lęgowych pod kwoczącą kurę, kurę liliputkę.
Natomiast czekanie, aby któraś z kur przepiórki japońskiej je wysiedziała,
jest mało efektywne i bardzo trudne.
-
Sztuczne
Wylęgowe jajka poddajemy sztucznej inkubacji w aparatach specjalnie do
tego przystosowanych. Jajka w nich umieszczane są na specjalnych tacach,
które utrzymują je w pozycji pionowej. Tace te wiszą na specjalnym uchwycie,
którym możemy sterować, powininno zapewnić się im zakres wachnięć w pionie
łącznie o kąt 90°, przynajmniej 4 - 6 razy na 24 godziny.
Błędy, z którymi się borykają potencjalni hodowcy, mają związek z niewłaściwą kontrolą
temperatury, wilgoci, niewłaściwej wentylacji, zmiany położenia jajek, warunków
sanitarnych maszyn lub jajek.
Prawidłowo przeprowadzony wylęg polega na utrzymaniu temperatury inkubacji przez
14 dni na poziomie 37,8° C, w końcowym etapie inkubacji czyli klucia temp. 37,5° C
z wahnięciem tylko w granicach ok. 0,2° C (suma temperatur nie powinna się zmienić
więcej niż 0,4° C). Takie wahnięcia są jeszcze tolerowane. Przedłużone okresy wysokich
albo niskich temperatur, mają duży wpływ na lęgi. W inkubatorach o wymuszonym obiegu,
utrzymywanie przez dłuższy czas wysokiej temperatury, prowadzi do produkcji wczesnych
lęgów lub przegrzania jajek i ich straty. Przy utrzymywaniu niskich temperatur wydłuża się
okres lęgów. W obu przypadkach wystąpi strata na jakości piskląt (bardzo małe)
i ilościowa, jak również wpłynie na ich jakość hodowlaną (nieśność lub waga przy
mięsnych). Przede wszystkim termometry lub czujki temperatury powinny być dobrze
wyskalowane. Błąd jednego stopnia przez okres inkubacji może poważnie przeszkodzić
embrionowi we wzroście.
Skutki działania wysokiej temperatury (38°C - 39,5°C) przez okres ok. 2 - 6 godz.
Martwe zawartośći jajek przepiórczych
embrion embrion z żółtkiem pisklę przed wylęgiem
7 dzień inkubacji 12 dzień ikubacji przyschnięte do skorupy
16 dzień inkubacji
pisklę przed wylęgiem
trudne do oddzielenia od skorupy
na skutek obsuszenia
Drugim parametrem, który ma wpływ na inkubację, jest wilgotność.
Aby nie doprowadzić do utraty niezbędnej wilgoci przez jajka, w inkubatorze w okresie
pierwszych 14 dni, powinna być utrzymywana wilgotność na poziomie 65% (suma wahnięć
skrajnych pomiarów to ok. ±1%). Wilgotność okresu końcowego inkubacji (czyli klucie),
przez ostanie 3 dni na poziomie ok. 70% (nie więsza. Podczas klucia ilość płynu z pękanego
jajka jest tak duża, że automatycznie podnosi wilgotnoś wewnątrz inkubatora o kilka %.
Dochodzi do tego osuszanie się wyklutych pisklaków. W przypadku małej wymienie
(cyrkulacji powietrza w inkubatorze) gazowej, wystąpi samoistne utopienie się piskląt w
skorupach jaj, ze wzglęu na b.wysoką wilgotność w inkubatorze lub klujniku (utrudniona
wymiana gazowa przez skorup i duż wody w skorupie, pisklaki się uszą lub topią).
Skutki działania wysokiej wilgotności (80% - 95%) przez okres 3 - 6 godzin w nocy
na skutek zacięcia się regulatora wilgotności
Duże ilości cieczy w skorupach jajek. Embriony i pisklaki utopione.
Ważnym elementem inkubacji i klucia jest bardzo dobra wentylacja. W procesie
rozwoju embrionu wzrasta zapotrzebowanie na tlen. Tlen wchodzi przez skorupę jajka,
jak również przez nią usuwany jest dwutlenek węgla. Należy stopniowo zwiększać
dopuszczenie świeżego powietrza do wnętrza inkubatora. Ważny jest fakt samej
konstrukcji inkubatora, przy maksymalnym wykorzystaniu jego pojemności.
Wielkość wentylatora służącego do wymuszonej cyrkulacji powietrza, powinna być
odpowiednio dobrana tak, aby nie powodowała dużych rotacji (przeciągów). Również
dobór grzałki i urządzenia do dozowania wilgotności musi zapewnić utrzymanie jego
stałych parametrów. Wszystko jest ze sobą powiązane. Natomiast wszystkie ("patenty")
służące do inkubacji i klucia, mogą, a zazwyczaj przynoszą, wiele strat hodowcom.
Należy zwrócić uwagę na zależność: im większa liczba jajek w inkubatorze przy wyższej
temp. a mniejsza cyrkulacja przy obniżonym dopływie świeżego powietrza, doświadczymy ich
przegrzania i uduszenia się embrionów. Jeżeli pomieszczenie z inkubatorem będzie
gorące i nie wietrzone, musimy szybko je ochłodzić i przewietrzyć. W sytuacji gdy zostanie
wyłączone zasilanie przez awarie układu zasilania, należy drzwi inkubatora delikatnie
uchylić w celu umożliwienia wymiany gazowej (oddychanie jajek). Nie należy przykrywać
inkubatora całkowicie, jak to niektórzy hodowcy robią (boją się o spadek temp.), bo
udusimy to co się w nim znajduje. Tak jak zamknięcie człowieka, w małym szczelnym
pomieszczeniu. Aktualnie profesjonalne inkubatory mają wypełnienia drewniane komór,
a drewno dość długo utrzymuje temp. W takim przypadku, wychodzi na to, iż pomieszczenie,
w którym stoi inkubator, powinno mieć stałe parametry temperatury. Następnym ważnym
aspektem jest ustawienie i obracanie jajek. Jajka muszą być obrócone co najmniej 4 - 6
razy na dobę podczas okresu inkubacji. Obracanie regularne jest szczególnie ważne,
we wczesnej fazie wylęgania. Musimy uważać, aby wzrastający embrion nie przyległ do
którejś ze ścianek jajka. Brak takiego regularnego obracania przez pierwsze 3 - 4 dni,
spowoduje powstanie żle ukształtowanego embriona, jak również inne jego wady.
Można to obracanie zakończyć po 14 dniach.Nie należy obracać jajek w ostatnim okresie
inkubacji czyli 3 dni przed samym wylęgiem. Embriony poruszają się i ustalają
odpowiednią pozycję do wylęgania. Inkubator powinien być zamknięty w celu utrzymania
odpowiedniej temp. i wilgotności. Otwory powietrzne inkubatora powinny pracować w
tym okresie na maksimum. Jajka początkowo są ustawione w inkubatorze dużym końcem
w pozycji wzniesionej. Zakres wahnięć jajka powinien oscylować od pionu przód tył 45°
(odwrócone wahadło). Umożliwia to embrionom, by pozostać we właściwej pozycji
ukierunkowanej do wylęgu. Nigdy nie należy układać jajka małym końcem do góry.
powrót
Parametry inkubacji dla nie których gatunków ptaków łownych:
